بيخته ليكن نرم نباشد و استعمال نمايند فصل در سكنجبينات رمانى [ سكنجبين رمانى بنسخهء قلانسى مسّكن عطش ] سكنجبين رمانى بنسخهء قلانسى مسّكن عطش است و نافعست از براى حميات حاده و محرقه و نافع است از براى خمار و مقوى معده و كبد حار است صنعت آن بكيرند آب انار ترش و شيرين يك رطل و سركهء خمر جيد سه استار آب زرشك منقى نيم رطل كلاب يك رطل شكر سفيد يكمن و نيم تبريز بدستور مقرر بپزند تا بقوام آيد شربتى بيست درم [ سكنجبين رمّانى بنسخهء مسيح ] سكنجبين رمّانى بنسخهء مسيح تبهاى كرم را سود دارد و تشنكى بنشاند و معده و جكر كرم را قوى كرداند و دفع خمار نمايد صنعت آن آب انار ترش آب انار شيرين از هريك يك رطل و بدستورى كه در سكنجبين تفاحى ذكر شد آن را صافى نمايند پس دو رطل نبات سفيد با وى بياميزند و در ديك سنكى بجوشانند و كف آن را بكيرند و چون ديكر كف بر سر نياورد باز صافى نموده شش استار سركه خمر جيد و يك اوقيه كلاب داخل كرده بجوشانند باتش بسيار ملايم تا بقوام آيد پس فرود آورده و سرد كرده در ظرف چينى يا زجاجى نكاه دارند شربتى دو اوقيه [ سكنجبين رمّانى بنسخهء محمود بن الياس شيرازى ] سكنجبين رمّانى بنسخهء محمود بن الياس شيرازى نافع از براى حمّيات حارّه و عطش و از براى كبد و معدهء حارّ صنعت آن آب انار مز پنج رطل آب زرشك يك رطل و اكر خواسته باشند آبغوره يك رطل نيز داخل كنند كلاب خشبو ده درم پس در هر رطلى از اينها يك رطل قند سفيد داخل نمايند و در ديك سنكى باتش ملايم بجوشانند و كف آن را بكيرند و چون كف برنياورد فرود آورده بكذارند تا سرد شود صافى نموده پس بازاى هريك رطل شكر سه استار سركهء خمر جيد داخل كرده بجوشانند تا بقوام آيد و كسى كه خواسته باشد كه سكنجبين رمانى ترتيب دهد بايد كه اقتصار كند بر آب انار و شكر و سركهء صادق الحموضه سكنجبين رمّانى بنسخهء سيّد مظفر الدين صنعت آن آب انار ترش آب انار شيرين از هريك يك رطل بجوشانند و كف آن را بكيرند پس فرود آورده بكذارند تا درد آن ته‌نشين شود آب صافى آن را كرفته در هر رطلى از آن قدرى آب زرشك منقى و ربع يك رطل سركهء انكورى و يك رطل قند سفيد داخل كرده بجوشانند و كف آن را بكيرند تا بقوام آيد و اكر بعوض آب زرشك وقتى كه طبع قبض باشد آب تمر هندى كنند بهتر است و چون بقوام آيد فرود آورده سرد كرده نكاه دارند سكنجبين رمّانى بنسخهء سيّد اسمعيل صنعت آن آب انار ترش آب انار شيرين از هريك نيم رطل سركهء انكورى پنج استار آب زرشك منقى ده استار كلاب يك رطل شكر طبرزد سه رطل بدستور طبخ نموده بقوام سكنجبين اورند شربتى بيست درم سكنجبين رمانى ديكر صنعت آن آب انار ترش آب انار شيرين سركهء انكورى كلاب از هريك يك رطل در يكمن قند سفيد بقوام اورند قدر استعمال دوازده درم با عرق بيدمشك و عرق كاسنى بنوشند [ سكنجبين رمانى بنسخهء يحيى بن عيسى بن جزله ] سكنجبين رمانى بنسخهء يحيى بن عيسى بن جزله تبهاى حارّه و تشنكى و حرارت معده و جكر را سود دارد صنعت آن آب انار ترش صافى نموده پنج من قند سفيد پنج من درهم كرده بپزند تا بقوام آيد قوامى معتدل پس سرد كرده در شيشه نكاه دارند و در وقت حاجت تناول نمايند سويق رمّان [ صنعت آن ] انار دانهء خشك را كوبيده سويق سازند و به قدر حاجت تناول نمايند قابض و حابس اسهال صفراويست و جهت دفع خواهش خوردن كل و امثال آن زنان حامله را نافع است و مجرّب فصل در بيان اشربه رمان شراب رمّان بنسخهء شيخ رئيس مقوى معده و نافع است از براى شوصه و سرفه صنعت آن آب انار شيرين بيدانه چهار رطل آب سيب شامى يك رطل با نبات سفيد يا فانيذ سنجرى يك رطل بقوام اورند شربتى دو اوقيه [ شراب رمان منقول از خطّ ميرزا معز الدين موسوى ] شراب رمان منقول از خطّ ميرزا معز الدين موسوى از اولاد ميرزا سليمان قلمى نموده كه اين معمول صاحبى ام ميرزا محمّد باقر حكيم باشى شاه سليمان بوده مقوّى قلب و معده و جكر است و نافع از براى قى و غثيان صنعت آن بكيرند حب الرمان حامض نيم رطل سماق ربع رطلى هر دو را در چهار رطل آب بجوشانند تا به دو رطل رسد صافى نموده پس بكيرند برك اترج ده ورق نعناع تازه ده طاقه قرنفل سه عدد و در نسخهء ديكر دو درم است سك اصلى يك مثقال كندر پنج درم پوست بيرون پسته سه درم كوفته و بيخته در آن اندازند و بياشامند از آن از براى غثيان شديد و اكر برك اترج يافت نشود پوست زرد اترج خشك نعناع خشك از هريك دو درم بدل آن هر دو داخل كنند و اكر عوض آب كلاب داخل نمايند بهتر است شراب رمّان حامض قى باز دارد و قمع صفرا كند و قلب و معدهء حار را قوت دهد صنعت آن آب انار ترش دو من در ديك سنكى كرده دو شاخ نعناع تازه عود قمارى خام املهء منقى از هريك دو درم پوست بيرون پسته پنج درم كوفته در آن داخل كرده بجوشانند تا به نصف رسد صافى نموده قند سفيد يكمن داخل كرده بقوام اورند پس از آتش فرود آورده مصطكى سوده دو درم در آن داخل كرده نيكو برهم زنند كه خوب مخلوط شود و در ظرف چينى نكاه دارند شراب رمّانين منعنع فواق بنشاند و قى باز دارد و معده و جكر و دل را قوت دهد صنعت آن آب انار شيرين آب انار ترش كه هر دو معصور با شحم باشد دو من با يكمن قند سفيد و يك اوقيه آب نعناع تازه بقوام اورند شربتى دو اوقيه شراب رمّانين منعنع تهوّع و تقلب نفس و قى و اسهال را سود دارد و معده را قوت دهد صنعت آن آب انار ترش آب انار شيرين هر دو را يك جوش داده فرود آورده يك شب بكذارند تا درد آن ته‌نشين شود صافى آن را كوفته باتش ملايم بپزند تا به نصف رسد پس بكيرند آب نعناع تازه و صافى نموده در هريك رطل از آب رمّانين كه باقى مانده يك رطل شكر سفيد و نيم رطل آب نعناع داخل كرده بقوام اورند پس آن را از آتش بركرفته سرد كرده در شيشه يا در ظرف چينى نكاه دارند [ شراب رمّان مسهل به نسخهء قلانسى ] شراب رمّان مسهل به نسخهء قلانسى طبع را نرم دارد و صفرا براند و حميّات صفراوى و امراض صفراوى را كه بانها سرفه نباشد بر طرف كرداند صنعت آن آب انار ترش آب انار شيرين كه هر دو معصور با شحم باشد از هريك يكمن تربد سفيد مدبّر دو اوقيه تربد را كوفته در كيسهء كتان كشادى كرده در آب انار افكنند و بجوشانند و كيسه را لمحه بلمحه بمالند و بفشارند تا شيرهء آن برايد پس كيسه را نيكو بمالند و بفشارند و دور كنند پس شكر سفيد مصفّى يكمن داخل كرده بپزند و كف آن را بكيرند و پنج درم سقمونياى مشوى انطاكى نرم سائيده در كيسهء كتان كشادي كرده و يك درم زعفران را بكلاب سوده در كيسهء كتان ديكر كرده در آن افكنند و دايم هر دو كيسه را بمالند تا هر دو كيسه خالى شوند و شراب بقوام آيد پس از هر دو صره را براورده بفشارند تا چيزى در آن كيسها نماند و شراب را فرود آورده سرد كرده نكاه دارند شربتى از يك اوقيه تا دو اوقيه و در نسخه ديكر نيز يك درم راوند داخل است شراب رمان حامض ساده [ صنعت آن ] بكيرند آب انار ترش هر قدر كه خواهند و مقدار ثلث آن قند سفيد يا دوشاب انكورى يا عسل داخل كرده در ديك سنكى باتش ملايم بجوشانند و كف آن را بكيرند پس صافى نموده بقوام اورند بعضى شربتى اين شراب هريك از قند يا دوشاب يا عسل كه باشد نصف وزن آب انار ميكشد و چون بقوام آيد فرود آورده سرد كرده نكاه دارند و در وقت حاجت شربتى دو اوقيه بنوشند شراب رمان حلو ساده از آب انار شيرين انفع است صنعت آن بكيرند آب انار امليسى نه رطل و در آن قند سفيد سه رطل داخل كرده در ديك سنكى باتش ملايم بجوشانند و كف آن را بكيرند و صافى نموده بقوام اورند و در هر رطلى از اين شراب يك مثقال مصطكى رومى سوده داخل كرده سرد نمايند بعد از آنكه از آتش فرود آورده باشند در ظرف چينى يا در شيشه نكاه دارند شربتى تا دو اوقيه [ فصل در بيان ديگر تراكيب رمانى ] طلاى رمان حامض